ประเพณีการฟ้อนผี

    ชุมชนบ้านปงสนุก  อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง (ชุมชนไทยเชื่อสายต่าง ๆ  อยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข)

              ประเพณีการฟ้อนผีภายในชุมชนบ้านปงสนุก จะมีหอผีที่เรียกว่า บ้านเก๊าผี อยู่หลายสายตระกูล ที่ปัจจุบันยังสืบเชื้อสายและพิธีกรรม การฟ้อนผี  ที่ปรากฏการละเล่นต่าง ๆ เช่น การยิงนก ยิงกระรอก ยิงจักจั่น ปัดต่อ  ปัดแตน การถ่อเรือ ถ่อแพ ในกลุ่มผีมด การชนไก่ การแย่งหัวกล้วย การฟ้อนผีบ่าวผีสาว ในสายตระกูลผีเม็ง และที่พบผสมผสานกันในกลุ่มผีมดซอนเม็งภายในชุมชนบ้านปงสนุก จะมีหอผีที่เรียกว่า บ้านเก๊าผี อยู่หลายสายตระกูล ที่ปัจจุบันยังสืบเชื้อสายและพิธีกรรม การฟ้อนผี ที่ปรากฏการละเล่นต่าง ๆ เช่น การยิงนก ยิงกระรอก ยิงจักจั่น ปัดต่อ  ปัดแตน การถ่อเรือ ถ่อแพ ในกลุ่มผีมด การชนไก่ การแย่งหัวกล้วย การฟ้อนผีบ่าวผีสาว ในสายตระกูลผีเม็ง และที่พบผสมผสานกันในกลุ่มผีมดซอนเม็ง
    ลักษณะความเชื่อ
            ประเพณีการฟ้อนผีปู่ย่า หรืออีกนัยหนึ่งคือการเลี้ยงผีบรรพบุรุษ โดยมีดนตรีมาประโคมให้ผีหรือเจ้าได้ฟ้อนรำของชาวลำปาง ซึ่งมีทั้งผีมด ผีเม็ง โดยมีช่วงเวลาในการประกอบพิธีกรรมตั้งแต่เดือน ๕ เหนือ (เดือน ๓) หรือประมาณเดือนกุมภาพันธ์ ไปจนถึงย่าง เข้าฤดูฝนนั้น เป็นศาสนาเชื่อของชาวลำปางอย่างหนึ่งที่มีลักษณะเฉพาะตน นอกจากจะเป็นประเพณีที่แปลกแล้วพิธีกรรมความเชื่อแบบนี้ สามารถกล่าวได้ว่า มีแพร่หลายชุกชุมจนนับเป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของชาวลำปางก็ว่าได้ ยังไม่ทราบว่า ประเพณีฟ้อนผีมีความเป็นมาตั้งแต่ยุคใด สันนิษฐานจากพฤติกรรมตลอดจนพิธีกรรมอันเป็นภาพรวมของประเพณี นี้แล้ว พอเป็นเค้าได้ว่า เป็นประเพณีที่มาจากศาสนาความเชื่อแบบดั้งเดิม ก่อนที่พุทธศาสนาจะเผยแพร่เข้ามาในดินแดนในแถบนี้ การนับถือผีปู่ย่าหรือการฟ้อนผีปู่ย่าที่เมืองลำปาง มีด้วยกันสองชนิด คือ ผีมด และผีเม็งมีบางตระกูลที่มีผู้นับถือต่างกันมาแต่งงาน ร่วมตระกูลหรือวงศ์นี้ ผีมดซอนเม็ง การนับถือผีปู่ย่าทุกประเภทต่างมีโครงสร้างของการแบ่งหน้าที่ภายในตระกูลหรือวงศ์ จำแนกได้ ดังนี้
             ๑. ม้าขี่ บางครั้งเรียกว่า “ที่นั่ง” หมายถึงผู้ทำหน้าที่เป็นคนทรงนั้นเอง ส่วนมาก “ม้าขี่” จะเป็นเพศหญิง
             ๒. ควาญ คือผู้มีหน้าที่ปรนนิบัติเจ้าปู่เจ้าย่า มีหน้าที่ช่วยกันแต่งองศ์ทรงเครื่อง จัดหาน้ำดื่ม น้ำมะพร้าว สุรา หรือเครื่องดื่ม หมาก เมี่ยง บุหรี่ ฯลฯ ตามแต่เจ้าจะเรียกหา เวลาเจ้าจะไปงานฟ้อนที่ผามอื่นๆ ควาญก็จะคอยติดตามทำหน้าที่หิ้วข้าวของเครื่องใช้ เช่น เครื่องแต่งกาย ถุงย่าม กระเป๋าถือ ร่วมยา ฯลฯ
             ๓. กำลัง หมายถึงพลังของวงค์ตระกูลที่มีอยู่ในรูปของ กำลังกายหรือแรงงานจากผู้คน และกำลังทรัพย์ที่สามารถระดมได้จากตระกูล นั่นเอง คำว่า “กำลัง” มักใช้กับบรรดาลูกหลานเพศชาย ซึ่งทำหน้าที่ต่างๆ เป็นต้นว่า ปลูกสร้างผาม แบกขนอุปกรณ์ ประกอบอาหาร ยกสำหรับ ตักน้ำ ผ่าฟืน ฯลฯ
             ๔. ผีหรือเจ้ารับเชิญ ส่วนมากจะเป็นผีหรือเจ้าที่เคยฟ้อนร่วมผามกันมานาน หรืออาจสนิทชิดเชื้อกัน หรืออาจเป็นด้วยความคุ้นเคย กันของญาติพี่น้อง ซึ่งเรียกกันว่า “เติง (ถึง) กัน” ดังนั้นการฟ้อนผีในผามหนึ่งๆ นั้น จึงมีเจ้าปู่เจ้าย่าจากผามอื่นหรือตระกูลอื่นที่ “เติงกัน” มาเป็นแขกรับเชิญในงานเลี้ยงที่ลูกหลานเจ้าภาพจัดเลี้ยง เรียกกันทั่วไปว่า “มาม่วน ” กันไม่น้อยกว่า ๒๐ คนขึ้นไป
             ความเคร่งครัดในกฎเกณฑ์หรือการมีข้อห้ามต่างๆ ตลอดจนมีระเบียบในการใช้เพลงหรือดนตรีประกอบพิธีกรรมที่มีความลงตัว จนดัดแปลงไม่ได้ เหล่านี้คือกรอบที่ป้องกันประเพณีนี้มิให้แผกเพี้ยนออกไป พิธีกรรมบางอย่างที่แสดงถึงความเก่าแก่ดั้งเดิม ของการมี ความเชื่อในเรื่องอำนาจของสิ่งเหนือธรรมชาติที่มนุษย์ต้องเคารพ กราบไหว้ ขอพึ่งพา บรรยากาศของพิธีกรรมบางขั้นตอนจึงแฝงด้วย ความลึกลับน่ากลัวมีความดิบปะปนเข้ามา และมีความสนุกม่วนกันทั้งผีและคนปะปนอยู่ในพิธีกรรม
                       ๑. ในการสร้างผามต้องระมัดระวังในการผูกโครงหลังคา เรียงหัวไม้ท้ายไม้ให้ไปในทางเดียวกัน
                       ๒. การประกอบอาหารสำหรับเลี้ยงผี ห้ามหยิบเครื่องปรุงต่างๆ มากิน แม้แต่ การปรุงรสก็ห้ามชิม
                       ๓. ต้องแสดงถึงความเป็นผู้มีสัมมาคารวะ ต่อเจ้าปู่ย่าทั้งหลาย แม้ในความเป็นจริงของโลกมนุษย์ “ม้าขี่” ที่เป็นร่างทรงของ เจ้าปู่ย่าอาจเป็น ภรรยา พี่ น้อง ลูกหลาน หรือเพื่อนก็ตาม ห้ามทำเล่นหัวล้อเล่น หรือแสดงกิริยาไม่เป็นการเคารพ
                      ๔. บุคคลภายนอกเมื่อต้องการเข้าไปชม ควรขอนุญาตเจ้าของงานหรือ ญาติพี่น้องเสียก่อน
                      ๕. อุปกรณ์เครื่องใช้ในการสร้างผามเมื่อนำมาปลูกสร้างแล้ว จะเป็นของเจ้าปู่ย่า หากต้องการนำมาใช้เพื่อสร้างผามอีก หรือต้องการเอาไปทำประโยชน์ ต้องขออนุญาตเจ้าปู่ย่าเสียก่อน

     

    source :  http://culturelampang-chit130512.blogspot.com/2010/06/

                

    © 2018 Thai Local Wisdom. All Rights Reserved. Designed By Agritech